TIRANË, 21 dhjetor /ATSH/ -Mes hoteleve tërheqëse dhe heshtjes së frikshme të mbarimit të sezonit veror, një komunitet i ri po përshtatet me jetën jashtë atdheut të vet, shkruan Amanda Coakley për aljazeera.
Ashtu si Mustafa, Ziagul, gazetarja, është i lumtur që është i sigurt dhe falënderues për sigurinë e ‘The Rafaelo’. Por ajo është një person i përhumbur nga pikëllimi. Gjatë natës në ëndrrat e saj shfaqen prindërit dhe tetë vëllezërit e motrat, të cilët janë ende në Herat. Ajo nuk mendon se do nuk t’i shohë më kurrë. “Prindërit e mi më kanë humbur”, tha ajo në heshtje.
Deri në gusht, Ziagul nuk ishte larguar ndonjëherë nga qyteti i saj i lindjes. Në vend të kësaj, ajo ishte e përqendruar që të ngjiste shkallët e karrierës në zyrën e Heratit të Agjencisë së Lajmeve të Grave Afgane. “Isha e para në familjen time që shkova në universitet, kështu që babai im donte që unë të studioja drejtësi”, kujton ajo. “Pa lejen e tij, e lashë gazetarinë pasi iu nënshtrova provimit pranues. Kur u pranova të gjithë, familja ime duhej të bindte babanë tim, i cili ishte në Iran në atë kohë [për punë], që të më lejonte të vazhdoja shkollimin tim.”
Por, megjithë vendosmërinë e saj për të krijuar një jetë të pavarur për vete, nuk ishte e lehtë. Babai i saj nuk ishte i kënaqur me Ziagul që punonte me kolegë meshkuj dhe ishte i shqetësuar për reputacionin e saj. Por ai e donte vajzën e tij dhe ishte krenar për arritjet e saj. Pas diplomimit në Universitetin e Heratit në vitin 2017, Ziagul u bë shpejt nga praktikante e lajmeve në kryeredaktore, një rol që ajo e donte dhe që e lejoi të mbulonte të gjitha aspektet e shoqërisë, nga politika në kulturë. Gazetaria i dha asaj lirinë dhe një mundësi për të parë në horizont dhe për të paraqitur një të ardhme më të mirë për gratë afgane, një të ardhme ku ato mund të merrnin pjesë në të gjitha aspektet e shoqërisë.
Pastaj, në fillim të gushtit, gjithçka ndryshoi. Përpara se talebanët të merrnin Heratin, familja e saj i tha asaj të shkonte në Kabul. Si gazetare, ata e ndjenin se jeta e saj ishte në rrezik. Ajo paketoi me shpejtësi gjërat e saj dhe nxitoi e vetme në kryeqytet.
Në The Rafaelo, historia e Ziagul nuk është unike. Pothuajse të gjithë janë një anëtar i ngushtë i familjes së dikujt që ka punuar me një organizatë perëndimore ose ka mbajtur një punë që mund të ketë tërhequr vëmendjen e pafavorshme të talebanëve. Disa arritën të shkonin në Shëngjin sepse ishin në vendin e duhur në kohën e duhur dhe mundën të hipnin në një fluturim evakuimi. Të tjerët e dinin OJQ-në e duhur për t’u futur në listën e fluturimeve. Jo të gjithë mund të sillnin familjen me vete.
Ziagul i referohet Rafaelo-s si një mini Afganistan ku të gjithë mblidhen së bashku dhe ndajnë atë pak që kanë. Ajo qëndron në një apartament me dy dhoma gjumi me një kolege tjetër femër dhe e kalon pjesën më të madhe të ditës duke i dërguar mesazhe familjes me WhatsApp në shtëpi. “Është një komunitet shumë i larmishëm këtu dhe të gjithë janë të sjellshëm, por të gjithë i përmbahen paksa grupeve të tyre etnike”, tha ajo duke iu referuar strukturës komplekse shoqërore të Afganistanit. Askush nga ne nuk e kishte menduar ndonjëherë se do të përfundonim në Shqipëri.
Shqipëria ishte një nga vendet e para që hapi dyert për afganët kur talebanët morën pushtetin më 15 gusht. Brenda pak orësh, kryeministri Edi Rama i kishte njoftuar botës se kombi ballkanik do të shërbente si një “vend tranzit” dhe do të priste refugjatët. Qeverisë së Ramës fillimisht iu afruan dy OJQ të mëdha nga SHBA-ja që kërkonin strehim të sigurt për kolegët dhe familjet e tyre dhe më pas nga administrata e Biden. Brenda 10 ditëve u konfirmuan dy vendndodhje në Shëngjin dhe Durrës, një qytet tjetër bregdetar.
Ideja që Shqipëria pranoi të merrte deri në 4000 refugjatë për të fituar mbështetjen e aleatit të vjetër – SHBA-së – është një burim që sjell një bezdi të vazhdueshme për Ramën. “Të gjithëve u pëlqen ta shohin këtë si një nder për Shtetet e Bashkuara, por kjo ka të bëjë me ne. Ka të bëjë me atë se kush jemi dhe çfarë kemi qenë gjithmonë dhe ka të bëjë me rëndësinë e anës njerëzore”, tha kryeministri për Al Jazeera nga zyra e tij në qendër të Tiranës. “Kjo na vjen natyrshëm dhe është i trishtueshëm fakti që mund të duket kaq e veçantë kur duhet të jetë rendi natyror i gjërave.”
Anëtare e NATO-s që nga viti 2009, Shqipëria ka një popullsi prej rreth 2.8 milionë banorë dhe është ndër vendet më të varfra në Evropë. Ajo ka një traditë në pranimin e njerëzve. Rreth 3,000 anëtarë të Mojahedin-e-Khalq, ose MEK, një grup i diskutueshëm opozitar iranian, banojnë 30 km (19 milje) në perëndim të Tiranës pasi u morën nga Iraku në 2013 me urdhër të amerikanët. Pesë ujgurë që ishin mbajtur në Guantanamo u transferuan në Shqipëri në vitin 2006, një lëvizje që ngjalli polemika me Kinën. Vendi kishte më shumë banorë hebrenj pas Luftës së Dytë Botërore sesa më parë.
Ndërmjet viteve 1944 dhe 1985, Shqipëria u shkëput plotësisht nga bota nën regjimin brutal komunist të Enver Hoxhës. Nën sundimin e Hoxhës, feja u ndalua, xhamitë dhe kishat u mbyllën, udhëheqësit fetarë u burgosën ose u vranë, dhe çdo opozitë u shtyp me shpejtësi. Kur regjimi ra në vitin 1991, mijëra shqiptarë u larguan në Italinë fqinje për t’i shpëtuar varfërisë së rëndë si pasojë e kolapsit ekonomik.
Në gusht 1991, rreth 20,000 refugjatë sulmuan Vlorën, një anije mallrash, e cila do të lundronte për në Itali. Kur mbërriti në Bari pas 26 orësh në det pa ushqim apo ujë në bord, ata që nuk kishin arritur të zbrisnin në qytet u mbyllën në stadiumin ‘Stadio della Vittoria’, ndërsa u morën masa për t’i dërguar përsëri përmes ngushticës së Otrantos në Shqipëri.
Në disa aspekte, skenat nga udhëtimi i Vlorës dhe aeroporti i Kabulit në gusht janë të ngjashme. Por dy botë të ndara. Por ajo ndjenjë e të qenit të braktisur nga Perëndimi në orën e tyre të nevojës ende ndjek shumë shqiptarë. Pra, kur u bë njoftimi se afganët do të strehoheshin në Shëngjin dhe Durrës, shumica e njerëzve e mirëpritën vendimin. “Në disa aspekte ne kemi qenë në pozicionin e Afganistanit sot, duke kaluar Adriatikun [Detin] në skenat biblike vetëm tre dekada më parë”, tha Remzi Lami, drejtor i Institutit Shqiptar të Medias për Al Jazeera nga Tirana. “Në këtë kontekst refuzimi nuk ishte një opsion dhe shihet si i drejtë nga publiku shqiptar”.
Një brez i ri
Çdo refugjat afgan në ‘The Rafaelo’ beson se do të qëndrojë në Shqipëri për më shumë se një vit ndërsa dokumentet e tyre janë në process. Për 21 gratë që, si Sweeta Amani, janë shtatzënë, kjo do të thotë se një brez i ri afganësh do të lindë në Shëngjin.
E ulur në apartamentin e saj ngjyrë kafe të rrallë në katin e dytë, 29-vjeçarja nënë e dy fëmijëve ndjen lehtësim se fëmija i saj do të lindë në një vend të sigurt. Pas mbërritjes në Shqipëri më 10 tetor dhe në muajin dhjetor, shtatzënia e saj nuk ka qenë e lehtë. Në ditët që pasuan rënien e Kabulit, burri i saj e detyroi atë të mblidhte gjërat thelbësore të familjes dhe të nxitonte për në aeroport. Ai punoi në një OJQ që promovonte demokracinë, diçka që mund t’i kishte fituar atij një vend në çdo listë hakmarrjeje talebane.
“Në atë kohë isha shtatzënë në muajin e pestë dhe për dy net ne u shtypëm me 10,000 njerëz të tjerë duke u përpjekur të futeshim në aeroport”, kujton ajo. “Kisha shumë dhimbje, por nuk doja t’i krijoja panik fëmijëve. Nuk e di ku e kam pasur forcën gjatë atyre pak orëve.”
Familja prej katër anëtarësh nuk kishte akses në ujë gjatë asaj kohe dhe përfundimisht, bashkëshorti i Sweeta-s e tërhoqi familjen nga frika se turmat e shumta do të joshin Shtetin Islamik në Provincën Khorasan, ISKP (ISIS-K), bomba vetëvrasëse. Ai kishte të drejtë. Disa orë pasi familja u largua, më shumë se 150 njerëz u vranë kur një burrë shpërtheu një jelek vetëvrasës në mes të turmës.
Me origjinë nga qyteti verior i Mazar-i-Sharif, Sweeta është një grua e turpshme me një prirje për modën. E veshur me një xhaketë sportive të zezë me një zbukurim ari dhe të kuq, nuk ka asgjë që nuk i pëlqen te ‘Rafaelo’. Dy djemtë e saj pesë dhe nëntë vjeç mund të vrapojnë pa u shqetësuar për sigurinë e tyre. Ajo ka marrë këshilla mjekësore eksperte nga vullnetarë si Dr Farida Yakubi, një pediatre afgane nga Londra, e cila ka marrë me qira një apartament në qytet në mënyrë që të mund të jetë në gatishmëri 24/7 për njerëzit në nevojë.
Por mbi të gjitha është deti në pragun e saj, një pamje me të cilën ende nuk është mësuar. “Gjithmonë kam dashur që burri im të na siguronte një shtëpi pranë bregdetit, kështu që është mirë që e përmbushi atë premtim,” tha ajo me një buzëqeshje të hidhur.
Ajo nuk është e vetmja që e do detin. Shumë prej refugjatëve në ‘The Rafaelo’, prekën për here të pare detin. Fëmijët kanë mësuar të notojnë. Rëra e ftohtë është bërë tokë pjellore për ndeshjet e futbollit në mbrëmje. Ngrohtësia dhe qetësia e valëve kanë ndihmuar për të qetësuar shumë njerëz të shqetësuar për të ardhmen.
“Ne menduam se do të na vendosnin në një kamp në Shqipëri”, tha Sweeta. “Disa ditë më duket sikur po ëndërroj kur zgjohem këtu. Ende nuk ndihet reale. Djemtë e mi janë këtu. Burri im është këtu. Vjehrra ime është këtu. Mendoj se vogëlushja ime na ka sjellë fat”, shtoi ajo pasi konfirmoi seksin e foshnjës.
Histori fantazmash
Askush nuk është në nxitim në ‘The Rafaelo’. Njerëzit shkojnë e vijnë për të ecur në plazh ose për të ndjekur një nga klasat e anglishtes që kanë filluar, por nuk është një vend aktivitetesh. Ka një trishtim dhe një ndjenjë që koha po ecën ngadalë çdo ditë njësoj si më parë.
Hoteli është i mbushur me njerëz që kurrë nuk e kishin imagjinuar se do të duhej të largoheshin kaq papritur nga vendlindja e tyre për të filluar një jetë të re në anën tjetër të botës në SHBA ose Kanada.
Në fund të çdo dite në Shëngjin njerëzit mblidhen në plazh për të shijuar një gotë lëng të freskët. Gratë mbahen pas fëmijëve që përpiqen të kalojnë valët, ndërsa burrat ndërtojnë shtylla për një lojë futbolli në rërë.
Atje, Al Jazeera takoi Walwala, 23 vjeç dhe Meena, 22 vjeç, që kishin mbërritur një ditë më parë nga Kabuli. Ende duke u përpjekur për të pushtuar rrethinën e tyre, dy miqtë e sjellshëm nga kryeqyteti i Afganistanit lanë pas të gjithë të afërmit e tyre, në mënyrë që të kishin një shans për një të ardhme më të mirë duke ndjekur universitetin në SHBA.
“Ne u rritëm me histori për jetën nën sundimin e talebanëve në vitet ’90. Ata ishin si histori fantazmash”, tha Walwala.
Tani historitë e fantazmave janë bërë realitet. “Më thyhet zemra kur mendoj për të gjitha vajzat e mbetura pas”, tha Meena. “Këtu në Shëngjin jemi me fat, por të gjithë po përballemi me pasiguri. Para se të largohesha, nëna ime tha se do të më duhet të mbijetoj këtu, se do të punoja për të ardhmen time dhe do të vazhdoja shkollimin. Por në fund të ditës ne jemi vetëm.” //a.i/
